Waarden, normen, praktische wijsheid – de pedagogische verantwoordelijkheid van bestuur en toezicht
Wat is hier het goede om te doen?
Er zijn vragen die je als bestuurder of toezichthouder niet kunt ontwijken, ook al kun je ze niet altijd beantwoorden. Vragen als: wanneer is gehoorzaamheid aan regels deugdzaam, en wanneer ondermijnt het juist wat je eigenlijk wilt beschermen? En wanneer is weerstand bieden niet koppigheid, maar zorgvuldigheid?
Het essay (On)gehoorzaam bestuur, dat in december 2025 verscheen bij de NSOB – in opdracht van Verus – legt die vraag met filosofische scherpte op tafel. Aan de hand van het denken van Paul Ricoeur onderscheiden de auteurs drie lagen die in elk bestuurlijk handelen aanwezig zijn: waarden (wat is het goede?), normen (wet- en regelgeving) en praktische wijsheid (wat is nu, hier, het goede om te doen?).
Conflicten – zo laat het essay zien – ontstaan vaak niet door kwade wil, maar doordat betrokkenen vanuit verschillende lagen naar dezelfde werkelijkheid kijken, zonder dat te beseffen.
Het essay is geen pleidooi voor rebellie. Het is een uitnodiging om anders te kijken. En precies daarom nodigen wij jou uit om in Dokhuis samen dit gesprek te voeren.
Hoe ziet de avond eruit?
Wij verwelkomen je met een lichte maaltijd tussen 18.00 en 19.00 uur. Vanaf 19.15 uur willen wij het gesprek verdiepen vanuit het perspectief van bestuurders en toezichthouders die zich dagelijks bevinden in de spanningsvelden die het essay beschrijft.
We werken vanuit de casus van de doorstroomtoets als concreet aanknopingspunt: twee schoolbesturen die in 2025 ouders en leerlingen de keuze gaven om de verplichte doorstroomtoets wel of niet te maken, vanuit pedagogische overtuiging, en daarmee openlijk in conflict kwamen met het ministerie van OCW. Een situatie die laat zien hoe waarden, normen en praktische wijsheid kunnen botsen, schuren of elkaar kunnen versterken.
We voeren de dialoog zowel plenair als in kleinere groepen, en trappen af met korte bijdragen van onderstaande sprekers:
Henk den Uijl (co-auteur van het essay, senior onderzoeker en bijzonder hoogleraar Filosofie van bestuur en beleid, NSOB/Universiteit voor Humanistiek) licht het kader toe en deelt zijn uitnodiging aan bestuurders: welke vraag legt het essay op tafel voor deze avond?
Anne Bruggeman (bestuurder SaKS), die op één van haar scholen ouders en leerlingen de keuze gaf om de doorstroomtoets wel of niet te maken, deelt hoe het kader van het essay – waarden, normen, praktische wijsheid – helpt om te reflecteren op de bestuurlijke keuze die zij maakte en de verantwoordelijkheid die daarmee gemoeid was.
Hartger Wassink (adviseur voor bestuur en toezicht, en mede-begeleider van de NIVOZ-leergang Pedagogisch Leiderschap voor Bestuurders) reflecteert vervolgens op de vraag: hoe helpen het essay en het daarin geschetste kader om te denken over de pedagogische rol en verantwoordelijkheid van bestuur en toezicht? Waar schuren of botsen waarden en normen in jouw praktijk – en hoe navigeer je daarin?
Marijke Floris (lid College van Bestuur van Verus) gaat in op de vraag waarom dit onderzoek er volgens Verus moest komen. Welke spanningen ontmoeten jullie bij leden en in de praktijk, en waarom is dit urgent? We zijn daarnaast benieuwd naar wat het essay tot nu toe teweeg heeft gebracht.
Klik hier om naar de essay te gaan:
Praktisch
Deze dialoogavond wordt je kosteloos aangeboden door Stichting NIVOZ. We werken met een beperkt aantal plekken om het gesprek de diepte en kwaliteit te kunnen geven die het verdient. Mocht je na aanmelding onverhoopt toch niet kunnen komen, laat het ons dan tijdig weten, zo kunnen we je plek aanbieden aan iemand anders die graag wil aanschuiven.